YENİ DOĞAN BEBEK

Başlıklar:
1. Yeni doğan bebek döneminin önemi
2. Yeni doğan bebeğin özellikleri
2.a. Yeni doğan bebeğin fiziksel özellikleri
2.b. Yeni doğan bebeğin fizyolojik özellikleri
3. Yeni doğan bebekte Refleksler

1.YENİ DOĞAN BEBEK DÖNEMİNİN ÖNEMİ:

  • Doğumdan itibaren  1 aylık olana kadar bu dönemde bulunana bebekler “yeni doğan” olarak tanımlanır. Doğumdan hemen sonra normal bir bebek kol ve bacaklarını oynatarak ağlamaya başlar. Bu ağlaması ile meydana gelen davranışı ilk nefes alması, yani akciğer solunumuna başlamasıdır. Bu da artık anneden ayrıldığını ve kendi kendine yaşam mücadelesine başladığını gösterir.
  • Yeni doğan bebek, gebelik süresi ve doğduğu andaki durumuna göre değişik isimler alır. Bu bebeklerin özellikleri ve bakımları da farklılıklar gösterir.

1.Normal yeni doğan: Uterusta 37-40 hafta kalarak gelişimini tamamlayan bebektir.

2.Prematüre:
Gebeliğin 37. Haftasından önce sonuçlanmasıdır. Bu bebekler prematüredir ve özel bakıma muhtaçtırlar.

3.Düşük doğum ağırlığı: Gebelik normal süresinde(37-40 hafta) sonuçlanmış, fakat bebek 2500 gr’mın altında bir ağırlığa sahiptir. Bunların özel bakıma gereksinimi vardır.

4.Tosuncuk: Gebelik normal süresinde sonuçlanmış fakat bebek 4000gr.dan daha fazladır. Bebeğin sağlığı riskte olabileceği için gözlenmesi gereklidir.

5.Sürmatüre: Doğum normal süresini 9-10 gün aşmış ve doktor müdahalesi ile gerçekleşmiştir. Bebek sağlıksız olduğu gibi anne karnında ya da doğar doğmaz ölebilir.

2.YENİ DOĞAN BEBEĞİN ÖZELLİKLERİ: :::yukarı çık:::

A-Fiziksel Özellikleri:

  • Göbek kordonu: İntra uterin dönemde fetüsün büyüme ve gelişmesi için gerekli gıda maddeleri ve oksijeni anneden alıp bebeğe getiren ve bebekte oluşan atık maddeleri tekrar anneye götüren organı olan göbek kordonunun görevi doğumdan sonra sona erer. Göbek kordonu bebekten 2cm. ince  ve temiz bağ ile sıkıca bağlanır.
  • Bebeğin başı: Bebeğin başının altındaki en çıkıntılı nokta ile alın çıkıntısından geçecek şekilde bir mezura ile ölçülmesi onun baş çevresinin normal olup olmadığını açıklar. Normal yeni doğanın baş çevresi 34-36cm, 6 aylık olunca 44cm, 1 yaşında ise 46cm olmalıdır. Bu sınırların altında bir gelişim varsa bebek “Mikrosefali” üstünde ise “makrosefali” denir. Bu durumlar tedavi gerektirir. Yeni doğanın başı vücuduna göre ¼  oranında büyüktür. Baş kemiklerinin eklemleri arasındaboşluk vardır. Bunlara bıngıldak (fontenal) denilir. Büyük fontenal tam tepede , küçük fontoneller 2-3 haftada , büyük fontonel 15,16  aylarda kapanır. Erken ve geç kapanmalarda doktora başvurulmalıdır.
  • Bebeğin gözleri: Yeni doğan bebekte görme yoktur. Bir ay sonraya doğru 1 metreye kadar olan alanı görmeye başlar. Bebeğin göz bakımı önemlidir. Doğum sırasında doğum kanalında mikrop almış olabilir. Ilık suya batırılmış steril bir gazlı bezle bir göz içten dışa doğru silinip o gazlı bez atılmalı ve diğer bir göz için de yani gazlı bez kullanarak aynı şekilde temizlenmelidir.
  • Bebeğin kilosu: Normal yeni doğan bebeğin kilosu 2800-3500arasında olmalıdır. 4kg’ın üzerinde olursa tosuncuk, bebeklik süresi 37 haftadan büyük fakat bebek 2500gr’ın altında ise düşük doğum ağırlıklı adını alır. Bebeklik kilosu terazi ile tartarak anlaşılır,Evde doğum yapılmışsa ev kantarı ile tartılabilir. 2  yaş üstündeki bebekler el kantarı ile tartılır. Normal büyüyüp gelişen bir bebek 6 aylık olunca doğum kilosunun 2 katı olur ve 1 yaşında ise 3 katına ulaşır.
  • Bebeğin boyu: Normal yeni doğanın boyu 48-52 cm arasındadır. Burada cinsiyetin etkisi ile, erkekler 50-52cm.civarında kızlar 48-50cm. olabilir. Yeni doğan bebekler bir masaya yatırılarak boyları ölçülebilir. Fakat bebeğin baş kısmının sabit olması önemlidir. 2 yaştan büyük çocukların boyu duvara dayayarak ölçülür. Topuklar duvara dayanır .Başa bir kitap konur ve işaretlenir. Arası mezura ile ölçülür.
  • Bebeğin göğüs ve karın çevresi: Yeni doğanda göğüs çevresi yaklaşık olarak baş çevresinden 1,5-2cm daha küçüktür. 1 yaşında eşitlenir ve 1  yaşından sonra göğüs başı geçer. Karın çevresi çocuğun aç ve tok olmasıyla ilgili değişmekle beraber genellikle 1yaşın altında göğüs çevresi ile eşittir.
  • Mekonyum: Bebekte ilk gaita 24-36 saat içinde görülen mekonyumdur. Rengi koyu yeşil, siyah ve yapışkandır. Süt almaya başladıktan 3-4 gün sonra renk değişir. Ortalama günlük gaita sayısı 3-7 arasındadır. Bebek 2-3 gün geçtikten sonra gaita çıkarmamışsa , karnı şiş ve kusuyorsa , bebeğin anüsü (makat) doğuştan kapalı olabileceği gibi bağırsaklarında doğuştan bir anormallik de olabilir. Bu durumlarda derhal doktora başvurulmalıdır.
  • Bebeğin cildi: Bebek yeni doğduğunda  cildi, beyaz,yağlı ve yapışkan bir madde ile kaplıdır. Verniks kaseoza denilen bu maddenin , uterusta bebeği mikroplardan koruduğu kabul edilmekte  ve 0-7 günler arasında bu maddenin çıkarılması için çocuğun banyosunda şampuan ve sabun kullanılmaması sadece durulanması önerilmektedir. Bebeğin çevreye uyum sağlayacağı e göbeğinin düzeleceği 7-8.günlerde gerçek banyo yapılabilir. Yeni doğanın omuz ve sırtında yumuşak ve sonradan dökülen tüyler (lanugo) mevcuttur. Derisi çok yumuşak ve pembedir.

B-Yeni doğan bebeğin fizyolojik özellikleri: :::yukarı çık:::

  • Bebeğin duyuları: Yeni doğan bebekte 5 duyu oldukça gelişmiştir. Gürültülü seslere karşı hareketle cevap verir. Koku duyusu yok denecek kadar azdır, 4 aydan sonra gelişir. Parmakla avucuna dokunulursa sıkıca yakalar. Yanağına dokunulursa meme arar. Tatları ayırt edebilir. Görme duyusu henüz yoktur.1 aya kadar ancak 1 metreye kadar olan çevreyi görür.
  • Bebeğin vücut ısısı: Yeni doğan bebeğin vücut ısısı doğumdan sonra geçici bir düşme gösterir. 48 saat içinde normale döner. İlk günlerde günlük kalori ihtiyacı 55 cal/kg’dır . 1.haftanın sonunda 110cal/kg. yükselir. Bunu %50si bazal metabolik ihtiyaç için ,%40’ı büyüme ve aktiviteler için % 5’i protein metabolizması için %5!i ise idrar ve gaita ile dışarı atılır.
  • Bebeğin solunumu: Yeni doğan bebeğin oksijen gereksinimi fazladır. Oksijenin yetersizliğinde asidoza girerek cevap verir. Yeni doğan bebeğin en kritik ihtiyacı olan gaz alış verişini idare edebilecek olan yeterli solunum hareketidir. Ortalama solunum sayısı dakikada 30-40 arasındadır. Zamanla 30-35’e düşer. Büyüklere göre fazladır. Solunum olayını karın kasları ile yapar.
  • Bebeğin dolaşımı: Yeni doğanda neonatal periodda geçici kalp üfürümleri  olabilir. Kalp atışı dakikada 120-160 arasındadır. Kanında anneden plesanta ve süt yoluyla aldığı antikorlara rastlanır. Bu nedenle doğumdan sonra bulaşıcı hastalıklara , karşı 2-3 ay bağışıklıdır. 3.aydan sonra risk artar. Bu nedenle doğar doğmaz aşılara başlanır.
  • Bebeğe cinsiyet hormonlarının etkisi: Genellikle kız çocuklarında vajina ağızlarından bezlerine bir iki damla kan damlayabilir. Anneler bu durumda telaşa düşerler. Fakat buna gerek yoktur. Bunun nedeni plesanta ile anneden bebeğe geçmiş olan kadınlık hormonlarının etkisidir. Yine kız çocuklarında meme şişmesi  ve sertleşmesi olabilmektedir. Erkek çocuklarının da testislerinde su toplanması görülebilir bunlar zamanla geçer.
  • Bebeğin sindirim yapısı: Yeni doğan bebeklerin sindirim sistemi anne sütünü metabolize edecek şekilde fizyolojik yapıya sahiptir. Ancak protein ve karbonhidratlara kıyasla yağların sindirimi daha zordur.

C-YENİ DOĞAN BEBEKTE REFLEKSLER : :::yukarı çık:::

  • Moro: Bebek sırt üstü yatırılır. Baş kısmı muayene edenin eli ile desteklenir. Bu destek birden bire çekilerek başın 10-15 derece geriye düşmesi sağlanır. Bebek refleks olarak gövdesini öne ve kollarını her iki yana açar.4.ayda kayıp olur.
  • Adım atma: Yeni doğan dik tutulurken hafifçe öne eğilip ayaklarının tabanı düz yüzeye değdirilirken yapılan ilerleme hareketidir.6.haftaya kadar devam eder.
  • Tonik boyun refleksi: Sırt üstü durumda çocuğun başı bir tarafa çevrilerek elde edilir.
  • Emme refleksi: Dudaklarına hafifçe dokunulduğunda emme hareketi meydana gelir. 4.aya kadar uyanıkken,7.aya kadar uyurken pozitiftir.
  • Arama refleksi: Yanağa dokunur dokunmaz ağzın uyarı tarafına çevrilmesi şeklinde bir reflekstir.
  • Yakalama: Başlangıçta çok güçlüdür. Zamanla bu gücü kayıp olur. Avuç içi ve ayak tabanı sıvazlandığında parmaklarını içe büküp tutma hareketi yapar.6-10 ay kadar devam eder.
  • Yüzme refleksi: Çocuk suya bırakıldığı zaman kol ve bacakları ile  yüzme hareketi yapar. Bu refleksten hareketle suda doğum teorisi gelişmiştir.
  • Babinski refleksi: Bebeğin ayak tabanına dokunulduğunda bacağını kasar ve baş parmağını yana doğru açar.
  • İzleme refleksi: Emme refleksi ile karıştırılır. Emmede dudak hareketleri söz konusudur. İzlemede ise bebek anne memesini ya da biberonu arar.

:::yukarı çık:::

Kaynak: Akyıldız,N.Anne ve çocuk sağlığı.2.baskı. YA-PA Yayıncılık.2000.Ankara.sayfa: 1-8